چگونه زنان ايران در گذشته های دور خود را می آراستند؟
گفتن درباره اينکه چگونه زنان ايران در هزاران سال پيش خود را می آراستند کار آسانی نيست و تنها کاوشهای باستان شناسی می توانند پاسخ اين پرسش را آشکار سازند. کشفيات محدود به جای مانده از دوران باستان، نشان می دهند که نه تنها زنان بلکه مردان نيز به آراستگی و زيبايی خود توجه نشان می دادند. کاوش های باستان شناسی در غارهای کمربند، هوتو، بيستون و ... نشان می دهند که زنان و مردان غار نشين از استخوان ها، دندان های حيوانات شکار شده و يا سنگهای رنگين برای زيبايی خود بهره می گرفتند. شايد بتوان گفت که بقايای شاخ حيوانات، سنگهای رنگين و گونه های صدف های دريايی نخستين زيور آلات در ايران بوده اند.
کاوش هايی که در غارهای ناحيه بختياری صورت گرفته مدارک با ارزشی را برای باستان شناسان آشکار نموده است. در اين محل ها علاوه بر ابزارهای سنگی داسی شکل، خنجرها و ابزارهای پهن و سنگهايی که از آنها برای تيز کردن استفاده می شده، چندين قطعه سنگ هماتيت( نوعی سنگ آهن) نيز کشف گرديد که انسان غار نشين از آنها برای استخراج رنگ قرمز بهره می گرفته است. به احتمال زياد اين رنگ قرمز برای رنگ کردن صورت و بدن زنان و مردان استفاده می شده است..
با گسترش مراکز شهرنشينی و آميزش های فرهنگی، انسان می تواند ردپای آثار بيشتری را بيابد. برای مثال نخستين نوع شانه، در شهر سوخته زابل با قدمت ۴۷۰۰ سال کشف شد که هنر بسيار زيادی در ساخت آنها به چشم می خورد و نشان می دهد که چنين هنری می بايستی در ساليان پيش رشد يافته باشد. اين شانه ها را می توان به دو نوع تقسيم نمود:
- شانه های چوبی مستطيلی شکل با اندازه های تقريبی ۵ در ۶ سانتی متر با تعداد ۲۰ تا ۳۰ دندانه ی دو سانتی متری که در دو طرف شانه نيز تزييناتی نمودار است.
- شانه های چوبی مربعی شکل با اندازه های تقريبی ۴ در ۴ سانتی متر با تعداد ۱۵ تا ۲۰ دندانه ی دو و نيم سانتی متری که با خطهای موازی و ضربدری تزيين شده اند.
همچنين کاوش های صورت گرفته به شعاع چندين کيلومتر در همان ناحيه، منجر به کشف عقيق، مرواريد، فيروزه و ديگر سنگهای نيمه گرانبها گرديد. چنين سنگهايی به احتمال زياد برای انواع گوناگون گردن بند، دست بند، انگشتر و ... بکار می رفته است و نشان می دهد که چه اندازه ساکنان شهر سوخته به ارزش لوازم آرايش و زيبايی خود آگاه بودند.
همچنين کاوش هايی که در منطقه شهداد کرمان انجام گرفت منجر به کشف پودرهای سفيد و قرمز آرايشی گرديد. هر گور تقريبا بدون استثنا شامل ظرف های پر از پودر سفيد رنگ بود؛ تعدادی از گورها نيز شامل ظرف های فلزی کوچکی بود که ته و بدنه آنها ماده قرمز رنگی بود. هيچ شکی نيست که اين پودرهای قرمز رنگ( هماتيت) برای سرخ کردن گونه ها و لب ها بکار می رفته است. اما نوع و روشی که زنان آرايش می کردند در هاله ای از ابهام قرار داشت تا اينکه صورتک هايی در هفت تپه خوزستان کشف شد. در اين صورتک ها ابروها کشيده و سياه، لبها و گونه ها سرخ، و زير چشم خطی تا نزديک ابرو کشيده شده بود. اين کشف مهم روش آرايش کردن زنان را نيز به خوبی نشان می داد.
در کاوش های صورت گرفته در منطقه شهداد کرمان قديمی ترين موچين نيز کشف شد. اين موچين ها درست به مانند موچين های امروزی ساخته شده بودند ولی اندازه ی کوچکتری داشتند. بعلاوه تعداد زيادی سنگهای عقيق، فيروزه، طلا، نقره، برنز، سرب و حتا صدف در ميان زيورآلات ساکنان شهداد کرمان پيدا شد. همچنين در کاوش های اين منطقه دستبندی کشف شد که می توان از آن به عنوان قديمی ترين کار جواهر نشان نام برد. زيبايی و ظرافت موجود در اين دستبند به حدی است که پرسش هايی را برای باستان شناسان مطرح کرد. اينکه؛ چگونه و با چه ابزاری هنرمند شهدادی مهره های اين دستبند را سوراخ کرده و به آنها جلا داده است؟ کاری که امروزه با ابزارهای پيشرفته هم توجه خاصی می طلبد. با حفاری هايی که در تپه دهقان شهداد انجام شد ابزارهای توليد اينگونه زيورآلات نيز کشف گرديد.
در حفاری ها و کاوش های تپه سيلک کاشان و تپه حصار دامغان، پس از سفالينه ها بيشترين کشفيات متعلق به مهره ها و زيورآلات است. بطوری که در تپه حصار هيچ گوری نبود که از اين اشيا خالی باشد. حتا بچه ها نيز دارای چنين اشيا زينتی بودند.
در حفاريی که از گور يک زن، در پشت کوه لرستان، انجام شد فنرهايی به همراه ميله های نوک تيز که يک طرف ميله ها تزيين شده بودند کشف شد که به نظر می رسد زن لر موهايش را در اين فنرها می پيچانده است و به آنها فرم می داده است. همچنين در کاوش های ديگری ميله هايی با اندازه های کوتاه تری نيز پيدا شد که شايد بتوان گفت که موهای طبيعی توسط اين ميله ی کوتاه به موهای مصنوعی يا کلاه گيس متصل می شدند.
در تخت جمشيد اگر چه تصاوير زنان نشان داده نشده است. اما ريش و موهای پادشاهان و سربازان نشان می دهد که آنها از موهای مصنوعی استفاده می کردند. گزنفون در مورد کورش بزرگ می گويد: « ... کورش خط هايی زير چشمهايش می کشيد. او خود را آرايش می کرد و يک کلاه گيس به مانند مادها می پوشيد.» در تصوير يک مُهر هخامنشی که در موزه لوور نگهداری می شود يک زن اشرافی هخامنشی با آرايش کامل نشان داده شده است. اين زن بر روی صندلی کوچکی نشسته و پاهايش را بر روی چهار پايه ايی گذاشته در حالی که به آيينه يی که در دستش است نگاه می کند. يک پيشخدمت در پشت سر زن مشغول باد زدن او است و پيشخدمت ديگری در جلوی او ايستاده که به نظر می رسد به او يک کلاه گيس می دهد.
می توان گفت که زنان ايران آنقدر عاشق زيورآلات و لوازم آرايش خود بودند که حتا پس از مرگ هم، اين علاقه را از دست نمی دادند. حفاری هايی که در تپه های ری انجام گرفته، نشان داد که حتا سه تا چهار قرن پس از اسلام باز هم زنان با جواهرتشان دفن می شدند. در حفاری های انجام شده از يکی از اين تپه ها، يک جفت گوشواره طلا به شکل طاووس که با زمرد سبز و عقيق تزيين شده بود کشف گرديد...
صورت رنگ پريده ام زير سفيدى اين پودر سفيدتر مى شود، براق تر مى شود، از پوست چيزى پيدا نمى ماند وقتى قرمزى ماتيك را روى آن پهن مى كنم. خط لب را بالاتر و پايين تر از لب ها مى كشم، كمى. يك صورتك انگار چسبيده روى پوستم، يك تكه و چسبناك، كه نمى گذارد پوستم تكان بخورد...»
سال ها قبل كه صورت هاي زيباي زنان در زير روبندهها مخفي بود، دختركان دندان به لب ميگزيدند تا لبها سرخ شود، سرمه و وسمهيي اگردر كار بود مختص شب عروسي بود وآرايش مخصوص عروس. تصاوير قديمي زنان ايراني با ابروهايي پيوسته، صورت و سيرتي زيبا گوياي اين ادعا است و امروز آرايش به سه صورت «كم، متوسط، تند» انجام ميشود وآنچه در جامعه ما به وفور ديده ميشود از بين رفتن مرزهاي آرايشي است.
در كشورهاي اروپايي كه روزگاري همه آرايش ميكردند و امروز تنها زنان مسن در آن كشورها آرايش ميكنند.
بر سر در کاروانسرائی --- تصوير زنی به گچ بريدند
ارباب عمائم اين خبر را --- از مخبر صادقی شنيدند
گفتند که واشريعتا. خلق --- روی زن بی نقاب ديدند
آسيمه سر از درون مسجد --- تا سردر آن سرا دويدند
ايمان و امان به سرعت برق --- می رفت که مومنين رسيدند
اين آب ببرد و آن يکی خاک --- يک پيچه ز گل بر او کشيدند
ناموس بباد رفته ای را --- با يک دوسه مشت گل خريدند
چون شرع نبی از اين خطر جست --- رفتند و به خانه آرميدند
بعضی از نگاه ها ويروس گناه منتشر می کند . و بعضی از چهره ها حشره مزاحمت جمع می کند. خراب کردن همه ديوارها و بر داشتن همه پرده ها و باز گذاشتن همه پنجره ها، نشانه تيره انديشی است، نه روشنفکری! علامت جاهليت است نه تمدن!
می گو يی نه؟ به طومار کسانی نگاه کن که پس از رسوايی و بی آبرويی با دو دست پشيمانی بر سر غفلت خويش می زنند و بر جهالت خود لعنت می فرستند. کسی که از جماعت رسوا نگريزد رسوای جماعت می شود !
آنکه ايمان را به لقمه ای نان می فروشد ، آنکه يوسف زيبايی را با چند سکه قلب عوض می کند، آنکه کودک عفاف را جلوی صد ها گرگ گرسنه می برد و به تماشا می گذارد ، روزی هم پشت ديوار ندامت اشک حسرت بردامن پشيمانی خواهد ريخت، در آخرت هم به آتش بی پروايی خود خواهد سوخت.
از اول که جامه عفاف سفيد و شفاف است ، نبايد گذاشت چرکابه گناه بر آن بپاشد . از اول بايد مواظب بود اين کاسه چينی نشکند و اين جام بلورين ترک برندارد. از اول نبايد به پای بيگانه، اجازه ورود به مزرعه نجابت داد، که بوته های نورس عصمت را لگدمال کند.
ولي... گريه بی حاصل است و بی ثمر ، وقتی که شاخه شکست و گل چيده شد!!
